Çocuklardaki beyin hastaliklarinda kök hücre tedavisinin yeri var midir?

Not: BU YAZI Ocak 2006da ULUSLARARASI TIBBI YAYINLAR TARANARAK
HAZIRLANMISTIR.

Kök hücreler kemik iligi veya kandan elde edilen, vücudun baska hücrelerine
dönüsme kabiliyeti olan hücrelerdir. Kisinin kendi kanindan, iliginden, ya
da embriyolardan (olusmakta olan, taslak halindeki canli), yenidogan
bebeklerin göbek bagi kanindan alinarak denemeler yapilmistir. Kök
hücrelerin, dokuyu tamir yetenegi gözönüne alindiginda hasar görmüs beyinde
de tamir yapabilecekleri akla gelmektedir.

Hastaya verilen hücre kendi hücreleri degilse, bunlara karsi tepki vermemesi
için kisinin bagisiklik sistemi baskilanir. Bu amaçla oldukça kuvvetli, bazi
yan etkileri olan ilaçlar verilir. Kisiye kendi hücreleri verildiginde bu
tür ilaçlar gerekmez.

Kök hücre tedavisi eriskinlerin beyin hastaliklari arasinda Parkinson,
Huntington ve inmede kullanilmistir. Ancak belirgin bir yarar
saglamamistir ve yerlesmis tedavilerin yerini alacak sekilde yaygin
kullanilmamaktadir. Bu tedavilerin en fazla yapildigi G.Kore'den,
inmeli hastalarda bu yöntemi diger tedavi yöntemleri ile karsilastiran,
bilimsel olarak yeterli olan tek bir çalisma yayinlanmis olup iyilesmeyi
hizlandirabilecegini düsündürmektedir. Yine eriskinlerde diger tedavi
yöntemlerine yanit alinamayan toplam 250 multipl skleroz hastasinda kök
hücre tedavisinin ilk sonuçlari olumlu olarak bildirilmistir; çalismanin
evre 3 olarak adlandirilan, daha kesin veriler beklenen kismi halen devam
etmektedir. Çalismanin bu evresi tamamlanip sonuçlari alinmadan uygulamaya girmeyecektir.

Kök hücre tedavisi çocuklarda kan hastaliklarinda, beyin tümörlerinde
kullanilmis ve kullanilmaktadir. Ancak beyin hastaliklarinda bu hücrelerin
beyin dokusunun içine geçmesi gerekmekte, ve bunun için de beyinde yakin zamanda
olusmus bir zedelenme (örnegin oksijensiz kalma, damar tikanmasi)
olmasi gerekmektedir. Çocuklarda beyin ve sinir hastaliklarinda
kök hücre tedavisi olarak, sadece kandan alinan kök hücrelerle vücuttaki
kalitsal kimyasal bozukluklarin düzeltildigi durumlar vardir: bunlar
"lökodistrofi" grubu hastaliklardan bazilari olup kök hücreler vücutta eksik
olan kimyasal olayi yerine getirmekte, ancak sadece hastaligin henüz belirti
vermedigi erken evresinde verilirlerse belirtileri kismen önleyebilmektedir. Ancak mevcut belirtileri geriye çevirememektedirler. Sadece beyinde olan hastalik ve zedelenmelerde ise çocuklar için yapilmis hiç bir çalisma yoktur.

Kalitsal ve ilerleyici beyin hastaliklarinda embriyonlardan alinan kök
hücreler deney hayvanlarina verilmis, ancak bu hücrelerin istenen hücreye
dönüsebildigi ve yeterince uzun süre kaldigi gösterilememistir. Bu
hastaliklarin yukarida sözedilen inmeden farki, ilerleyici niteliklerini
yasam boyu devam ettirmeleri ve kök hücre ya da diger tedavilere yasam boyu
gerek duyulmasidir. Bu özellikler kök hücre tedavisini güçlestirmektedir.

Yaygin ve ilerleyici beyin hastaliklarinda en etkili olacak kök hücrelerin
hangi kaynaktan elde edilecegi, hangi yolla verilmesi gerektigi ve beyinde
uzun süre kalmalarinin nasil saglanacagi konulari henüz aydinlatilmamistir.

Kök hücreleri ileride nörolojik hastaliklarin tedavisinde kullanilabilirler,
ancak henüz arastirmalar devam etmektedir. Türkiye Çocuk Nörolojisi Dernegi bu konudaki çalismalari yakindan izlemektedir. Ancak yasal olarak nöron kök hücreleri insan tedavisinde henüz onay almis degildir. NÖROLOJIK hastaliklarda henüz klinik uygulamanin baslamasi için zamana ihtiyaç vardir: istenmeyen yan etkiler ve gercekten yararli olup olmadigi konusunun aydinlanmasi ve hastalarin, özellikle çocuklarn risklerden korunmasi için bu konu daha iyi çalisildiktan sonra uygulamaya geçilmesi gerekmektedir.